LO nr 43, Warszawa, Gładka 16
Szkoła Podstawowa i Liceum Ogólnokształcące nr 43 im. Andrzeja Struga, Warszawa, ul. Gładka 16
MENU
Wieci

30 czerwca 2008

Odbyło się drugie spotkanie robocze Komitetu Redakcyjnego książki o SP i LO nr 43. Gościł nas Jacek Warlikowski. W spotkaniu wzięli udział (w kolejności alfabetycznej): Andrzej Janczak, Antoni Jankowski, Janusz Krzyżewski, Piotr Müldner-Nieckowski, Jerzy Nowakowski (Baryła), Jerzy Szpindler (Szpilar), Jacek (Waldemar) Warlikowski, Andrzej Wrotek.
Na przewodniczącego Komitetu wybrano Jerzego Nowakowskiego ("Baryłę"), a na redaktora naczelnego Piotra Müldnera-Nieckowskiego, który zobowiązał się stworzyć stronę internetową szkoły (pomoc w tej sprawie ofiarował Andrzej Janczak). Przyjęliśmy także ramowy program działania i wstępny projekt treści książki. Projekt wymaga uzupełnień i poprawek, więc jeszcze go nie zamieszczamy.

1
KOCIӣ LOTNIKW

Koci pw. Matki Boej Loretaskiej1

 

Koci przy ul. Franciszka Hynka (ok. 1960 r.). Fot. Anna Strzaecka (Wierzbicka)

 

_______________

 

Wstp

Otrzymaem list od Jolanty Urbaskiej (z d. Kachel), uczennicy kursu 1959-1971, ur. 1952, nalecej do grona pierwszych absolwentek omioletniej Szkoy Podstawowej:

Andrzeju! Czy pomylae o odtworzeniu historii modrzewiowego kocika pod wezwaniem witego Franciszka z Asyu, przy ulicy Hynka na Okciu? Organist by tam Tata mojej koleanki z klasy. Wiem, e gromadzenie materiaw na budow nowego, kamiennego kocioa, byo przez wiele lat problemem wczesnego proboszcza. W kocu si udao. Nowy koci stan adny, obszerny, strzelisty. Ale co si stao z naszym starym, zabytkowym, o unikalnej, zakopiaskiej architekturze? Dla mnie byo to miejsce wyjtkowe. Tu uczszczaam na lekcje religii. Tu wstpiam w zwizek maeski.
Tu mia miejsce chrzest mojej starszej crki (...) Jej zalubiny odbyy si ju w nowym budynku kocioa.

Na amach wrocawskiego czasopisma branowego "Lotnictwo z Szachownic" 2006 nr 18, s. 25-27, opublikowaem artyku pt. Koci lotnikw, ktrego obszerne fragmenty poniej cytuj.

42.7

_______________

 

OKCIE - to folwark w powiecie warszawskim, gmina Pruszkw, parafia Suewo, sze wiorst od stolicy, 81 mieszkacw, pikne gospodarstwo, wzorowa obora - wspomina rdo pisemne z 1886 roku.

Po zakoczeniu pierwszej wojny wiatowej (1918), we wspposiadanie majtku dziki maestwu wszed Piotr Bagniewski, wyksztacony, wiaty ziemianin, syn uczestnika Powstania Styczniowego (1863-1864) z Lesznowoli pod Warszaw, ktry poj za on Mari abdzk, wnuczk pukownika artylerii, uczestnika Powstania Listopadowego (1830-1831) i zaprowadzi na tej ziemi wzorow gospodark roln. W tym okresie Okcie zostao uwzgldnione w planach przestrzennego zagospodarowania miasta.

W 1923 roku doprowadzono tor i uruchomiono lini tramwajow.

W 1924 roku, z uwagi na to, ze teren lotniska na Polu Mokotowskim by ju za may w stosunku do rosncych potrzeb, a ponadto zbyt blisko pooony by wzgldem centrum miasta, Skarb Pastwa wykupi od Bagniewskich 456 hektarw k i pastwisk w rejonie siedem kilometrw na poudniowy zachd od centrum Warszawy.

W 1925 roku Pastwo wykupio jeszcze z rk prywatnych folwarki Paluch i Suewiec. Na przylegajcych do Okcia terenach Rakowa pobudowano Polskie Zakady Skoda i doprowadzono bocznic kolejow. Pod budow lotniska wybrano najsuchszy teren o powierzchni okoo 200 hektarw. Rozpoczto prace przygotowawcze do jego budowy, jednak wkrtce, z powodu braku regularnego dopywu funduszw, roboty przerwano.

W 1926 roku prace budowlane na Okciu zostay wznowione, dziki wydatnej pomocy Ligi Obrony Powietrznej Pastwa (LOPP) oraz wadz miejskich Warszawy.

W 1927 roku na Okciu wzniesiono pierwsze budynki dla potrzeb przyszego lotniska. W nastpnych latach kontynuowano budow obiektw przeznaczonych dla lotnictwa wojskowego, cywilnego oraz przemysu lotniczego.

Pod koniec 1933 roku nastpio przeniesienie Cywilnego Dworca Lotniczego z Pola Mokotowskiego na Okcie. Dnia 29 kwietnia 1934 roku nastpio uroczyste jego otwarcie. Dworzec Cywilny zajmowa pnocno zachodni cz lotniska. Kosztowa Ministerstwo Komunikacji ponad 10 milionw zotych. Pole wzlotw miao ksztat kolisty o wymiarach: pnoc-poudnie 1270 m i wschd-zachd 1470 m. Nawierzchnia gliniasto-piaszczysta, poronita traw, w okresach duych opadw silnie rozmakaa, utrudniajc prac Portu. Budowa Portu Lotniczego bya przeomowym momentem w rozwoju Okcia, ktre szybko stao si duym orodkiem przemysu lotniczego, zatrudniajcym do chwili wybuchu wojny ponad 7500 osb.

Podczas Kampanii Wrzeniowej 1939 roku lotnisko ucierpiao od bomb Luftwaffe, chocia jego eskadr bojowych nie udao si rozbi w krtkim czasie. Zostay one, w ostatnich dniach sierpnia, ewakuowane z Okcia i ukryte w lasach okalajcych ldowiska polowe, skd startowa miay przeciwko wyprawom bombowym nieprzyjaciela udajcym si nad stolic.

W latach 1939-1945 lotnisko Okcie suyo okupantom niemieckim. Std startoway znienawidzone Junkersy Ju-87 "Stuka", ktre systematycznie bombardoway pozycje powstacw warszawskich latem 1944 roku.

Gdy nadcigny wojska radzieckie, Niemcy czmychnli z Okcia, niszczc po sobie wszelkie zabudowania.

W 1945 roku Okcie awansowao do roli siedziby gminy.

W 1951 roku zostao wczone w obrb miasta stoecznego Warszawy, jako cz Dzielnicy Ochota.

W latach 1952-1961 zbudowano osiedle "Okcie LOT", pooone midzy ulicami: wirki i Wigury, 17 Stycznia, Hynka i Pracowniczymi Ogrdkami Dziakowymi imienia wirki i Wigury (z wejciem gwnym od ulicy Astronautw).

W 1960 roku zmodernizowano krajow cz Cywilnego Portu Lotniczego.

W latach 1962-1972 zbudowano osiedle "Okcie Pola" (obecny "Jadwisin"),pooone midzy Alej Krakowsk i ulicami Lechick, Sulmierzyck oraz 1 Sierpnia.

W 1969 roku otwarto Midzynarodowy Dworzec Lotniczy Okcie 2. W latach 1990-1992 obok Okcia 2 wzniesiono Midzynarodowy Dworzec Lotniczy Okcie 3, zajmujc do tego celu poa Wojskowego Portu Lotniczego.

Rok 1932 owocowa czterema doniosymi wydarzeniami w dziejach lotnictwa polskiego.

28 sierpnia w czasie gonych zawodw lotniczych (Challenge) w stolicy Niemiec, porwnywanych do Igrzysk Olimpijskich, zaoga polska: kapitan pilot Franciszek wirko (1895-1932) i inynier Stanisaw Wigura (1901-1932), na samolocie polskiej konstrukcji RWD-6, pokonaa elit wiatowych lotnikw z Czechosowacji, Francji, Niemiec i Woch. Zadecydowa ostatni etap, na trasie: Berlin - Frankfurt nad Odr - Kirchain - Dobrilugk, podczas ktrego Polacy umknli gospodarzom, uwaanym za zdecydowanych faworytw na wasnym terenie...2

11 wrzenia ta sama zaoga poniosa mier w wypadku lotniczym, podczas przelotu subowego z Warszawy do Pragi, zaskoczona przez gwatown burz w rejonie Cierlicka Grnego, w Czechosowacji.

11 listopada w Warszawie na Placu Unii Lubelskiej, w pobliu lotniska Pole Mokotowskie, odsonito Pomnik Lotnika duta profesora Edwarda Wittiga, postawiony ku czci lotnikw polskich polegych w wojnie polsko-bolszewickiej 1918-1920.

Na pamitk tego zdarzenia dzie 11 listopada ustanowiono Oglnopolskim witem Lotnictwa (w pniejszych latach obierano jeszcze inne daty3).

W tej atmosferze jak kraj dugi i szeroki spontanicznie zaczto podejmowa rozmaite zobowizania. Na przykad na Okciu rodzina Bagniewskich postanowia ofiarowa spoeczestwu dziak budowlan o powierzchni 3104 metrw kwadratowych z przeznaczeniem pod koci, ktrego ten rejon wci nie mia. Dziaka obejmowaa teren wok dzisiejszych ulic: na poudniu - Hynka, zachodzie - Sabay, pnocy - Wgorzewska, wschodzie - Sowicza, z tym e wejcie nie miao by od ulicy Sabay (jak dzisiaj), tylko od Hynka, na wysokoci dzisiejszej ulicy Gadkiej.

Przez nastpne dwa lata zbierano fundusze na budow, a kiedy to nie wystarczyo, Bagniewscy postanowili ofiarowa spoeczestwu gotowy ju koci. Trzeba go byo jednak przenie z drugiego majtku Bagniewskich - Zatory pod Putuskiem, gdzie przez wiele lat peni rol tymczasowej kaplicy. Teraz miaa by ona rozebrana w zwizku z budow docelowego kocioa w kamieniu. Proboszcz suewski ksidz Wyrbowski nie tylko z wdzicznoci przyj dar Bagniewskich,ale te, jako radny miejski, zaatwi bezpatny transport drewnianych czci spod Putuska na Okcie. Koszty ponownego zoenia pokryli Bagniewscy. W pracach pomagao wojsko.

Patronk wityni zostaa Matka Boa Loretaska, uwaana za patronk lotnikw, jako e historia tego obszaru miaa by nierozerwalnie zwizana z rozwojem lotnictwa. Bagniewscy ofiarowali spoeczestwu rwnie obraz patronki kocioa, ktry namalowaa artystka P. Grska. Na ptnie tym zawarto wiele elementw sakralnych, pomidzy ktrymi latay sylwetki samolotw.Jake inny, nowoczeniejszy, wizerunek Matki Boej Loretaskiej wyszed 65 lat pniej spod pdzla Magorzaty wierzyskiej. Ofiarowano go Ojcu witemu Janowi Pawowi II na lotnisku Okcie w czasie spotkania modlitewnego z Rodzin Lotnicz 13 czerwca 1999 roku.

Pierwsza Msza wita w drewnianym kociku na Okciu zostaa odprawiona w dwa tygodnie po uroczystoci otwarcia Cywilnego Portu Lotniczego - 13 maja 1934 roku. Zaszczyci w niej udziaem ksidz kardyna Aleksander Kakowski. Do suby w nowej placwce duszpasterskiej przydzielony zosta ksidz Franciszek Myski.

Poniewa okcki koci formalnie podlega parafii na Suewie, dwa lata pniej uaktywniona miejscowa spoeczno wystpia do wadz duchownych z wnioskiem o utworzenie odrbnej parafii. Przychylajc si do tej propozycji, ksidz kardyna A. Kakowski 15 grudnia 1936 roku erygowa przy kociele Matki Boej Loretaskiej Parafi pod wezwaniem witego Franciszka z Asyu. Jej pierwszym proboszczem mianowa ksidza Edmunda Paszkowskiego. Dekret erekcyjny wszed w ycie 1 stycznia 1937 roku.

Pierwszy Puk Lotniczy stacjonujcy na Okciu nie mia wasnej kaplicy na lotnisku. Pod wzgldem posugi duszpasterskiej podlega Parafii Wojskowej w azienkach, urzdujcej w kociele ssiadujcym z koszarami synnego 1. Puku Szwoleerw. Z tej uaskiej wityni, w kad niedziel i wito przyjedza do kocioa na Okcie wojskowy ksidz (kapelan) w randze kapitana, by odprawi Msz wit o zwykej porze, to jest o godzinie 10. Bya to godzina zarezerwowana dla wojska, tote okoliczn ludno upraszano, by wtedy ustpowaa miejsca mundurowym. Wymarsz oddziaw pukowych nastpowa o godzinie 9.30 z placu apelowego. Dywizjon za dywizjonem, poprzedzone orkiestr, przy dwikach marsza, wdroway ulic Lotnicz (obecna 17 Stycznia) do Alei Krakowskiej, nadchodzc do kocioa od strony ulicy Wochowskiej (obecna opuszaska), bo blisza ulica Hynka bya wtedy zaledwie wsk poln cieyn, wijc si pord upraw rolnych. Do rodka kocioa wchodzia tylko orkiestra. Po krtych, drewnianych schodach, wspinaa si na chr, by stamtd koncertowa podczas naboestwa. Wojsko stao na dworze. Wyjtek stanowia sota lub zimowa pora, wtedy wszyscy lotnicy wchodzili do kocioa. Tak samo byo podczas rekolekcji dla wojska oraz bierzmowania w 1938 roku, podczas duszpasterskiej wizyty ksidza generaa brygady Jzefa Gawliny, biskupa polowego Wojska Polskiego.

Po Mszy witej oddziay pukowe wracay do koszar t sam drog, ktr przybyy, z tym e na przedostatnim odcinku przyjmoway szyk defiladowy, paradujc dumnie przed dwoma blokami oficerskimi 1. Puku Lotniczego, ktrych okna wypenione byy o tej porze gowami rodzin pracownikw lotniska. Gromkie brawa i okrzyki byy nagrod dla lotnikw za spenienie posugi duszpasterskiej i szykown defilad.

W czasie okupacji 1939-1945 koci Matki Boej Lateraskiej by nadzorowany przez Niemcw. Na plebani zakwaterowano oficerw Luftwaffe. Pomimo kopotliwego ssiedztwa, ksidz proboszcz Edmund Paszkowski prowadzi dziaalno konspiracyjn, wystawiajc wiadectwa chrztu dla ukrywajcych si Polakw narodowoci ydowskiej. W 1941 roku na jego trop wpado Gestapo i duchowny musia ucieka z Okcia. Zmar trzy lata pniej na udar serca.

Nastpc ksidza Paszkowskiego zosta kanonik Tadeusz Sitkowski, pniejszy proboszcz staromiejskiej Katedry witego Jana Chrzciciela. Dzielny przywdca religijny pozostawa na Okciu ze swoimi wiernymi nawet podczas Powstania Warszawskiego 1944 roku, niosc kapask posug ludnoci cywilnej, powstacom i pacjentom okolicznego Szpitala Polowego.

W trudnych latach terroru stalinowskiego 1950-1957, parafi kierowa ksidz praat Micha Kliszko. Stara si odbudowa tutaj ycie religijne, rozwin dziaalno charytatywn i zorganizowa grupy modlitewne, midzy innymi Bractwo Racowe czy te Zakon Franciszkaski dla Osb wieckich.

Jego prac kontynuowali nastpcy: w latach 1957-1966 kanonik Zygmunt STRZAKOWSKI, 1966-1974 praat Henryk Miastowski, 1974-1988 kanonik Ryszard Biekowski

Teren wok kocioa szybko si zaludnia. Powstaway nowe osiedla mieszkaniowe. Pomimo wielu mszy dziennie, kociek stawa si za ciasny. Dobudowano lewe skrzydo. Kociek zyska na pojemnoci, ale utraci styl pseudozakopiaski. Zainstalowano organy elektromagnetyczne, uporzdkowano teren przylegy oraz - jeszcze przed wyasfaltowaniem ulicy Hynka - dojazd do alei Krakowskiej. W nastpstwie kilkakrotnego wamywania si zodziei parafianie zoyli si na pancerne tabernakulum, ktre zastpio dotychczasowe drewniane. Jednak pojemno kocika wci nie nadaa za potrzebami wiernych. Byo jasne, e parafia wymaga nowego, obszernego kocioa.

Okcianie opodatkowali si, zebrano materia budowlany, ktry potem caymi miesicami niszcza pod goym niebem na przylegajcym placu, w oczekiwaniu na pozwolenie budowy, ktre leao w gestii wadz partyjno-pastwowych Polski Ludowej. Dopiero wybr kardynaa Karola Wojtyy na urzd papiea ruszy spraw z miejsca. W 1979 roku, tu przed pierwsz pielgrzymk Ojca witego Jana Pawa II do ojczyzny, parafia otrzymaa zezwolenie na budow kocioa. 22 wrzenia 1980 roku ksidz kardyna Stefan Wyszyski powici kamie wgielny pod budow nowej wityni. Siedem lat pniej odbya si jej konsekracja.

Drewniany kociek sta na przeszkodzie poszerzaniu ulicy Hynka (ktra miaa by jezdni dwupasmow), poniewa 20 procent jego bryy wraz z otaczajcym potem wystawao na dzisiejsz jezdni. Tote w 1987 roku, kiedy na ssiedniej dziace ukoczono budow murowanej wityni, jej drewnian poprzedniczk rozebrano. Zdaniem legendarnego warsawianisty p. redaktora Jerzego Kasprzyckiego Rzeczoznawcy orzekli, e drewnianego kocika nie mona ani odnawia, ani przenosi, poniewa materia budowlany zestarza si i dobiega wanie kresu swego trwania. Tak dobiega krtka, bo zaledwie 47-letnia, okcka, niezwykle interesujca historia tego budynku sakralnego.

W rzeczywistoci kociek funkcjonowa na Okciu przez 53 lata (1934-1987) i zosta zoony raz jeszcze po przeniesieniu z ulicy Hynka. Do dzi suy parafianom w miejscowoci Stara Wie, wojewdztwo mazowieckie, przy stacji kolejowej midzy Otwockiem a Celestynowem.

Skoro by koci, to i cmentarz powinien by si znale gdzie w pobliu. Owszem, by, chocia nie tak blisko, jak by mona byo sobie wyobraa, bo a na esplanadzie carskiego Fortu VI Okcie/Rakw (Fort by pooony na Rwninie Warszawskiej, po zachodniej stonie szosy Warszawa - Krakw, przeznaczony do ochrony wejcia do stolicy Polski wzdu dzisiejszej alei Krakowskiej. Zajmowa powierzchni 25,92 hektara). Ale za to c to by za cmentarz? Zaoono go na pocztku padziernika 1939 roku na dziace pomidzy alej Krakowsk a Fortem, na wysokoci ulicy Leonidasa. Poczto tu chowa najpierw ofiary niemieckiego najazdu na Okcie, a potem zmarych w czasie okupacji okolicznych mieszkacw i wreszcie powstacw warszawskich 1944 roku. Po wojnie na cmentarzu tym grzebano bezimienne ofiary katowni Suby Bezpieczestwa Publicznego PRL, ktra miecia si w budynku dzisiejszego Schroniska dla Nieletnich przy ulicy Lipowczana (wwczas Rozwojowej). By to niewielki cmentarzyk, mona by rzec kameralny, tote szybko zosta wypeniony po brzegi. Wadze dzielnicy zamkny go w 1960 roku. Trzydzieci lat pniej (1990) staraniem proboszcza ksidza praata Wadysawa Nowickiego parafia okcka odzyskaa prawo do ponownego administrowania tym cmentarzem.4

A co z Bagniewskimi, podwarszawskimi obywatelami, ofiarodawcami parceli i kocioa? Po wkroczeniu Niemcw do Warszawy, obydwoje zostali aresztowani. Z trudem wykupieni z ap Gestapo przez onierzy Polskiego Pastwa Podziemnego, zostali nastpnie wywiezieni z Polski. Najpierw przebywali w Szwajcarii, potem we Francji, wreszcie w roku 1940 dotarli z fal uchodcw do Stanw Zjednoczonych, gdzie zajmowali si upraw owocw cytrusowych. Obydwoje zmarli po wojnie na obczynie, nie doczekawszy si zaproszenia na swoje rodzinne Okcie, ktre w midzyczasie z rolniczej, podmiejskiej osady, przeksztacone zostao w nowoczesn dzielnic wielkiego miasta. Dziw bierze, e do dzisiaj Bagniewscy nie doczekali si ulicy noszcej ich imi. Mona to nadrobi, przeksztacajc nazw jednej z ulic okalajcych koci, na przykad odcinka ul. Sabay, przy ktrej znajduje si obecnie wejcie do kocioa okckiego...

Opracowa 42.7

 

PRZYPISY

1 Parafia w. Franciszka z Asyu, Warszawa, ul. Hynka 4a, tel. 022 846 07 12.

2 Warto doda, e patron wanej w tym rejonie ulicy - Franciszek Hynek (1897-1958) by pilotem, wybitnym baloniarzem, dwukrotnym zdobywc Pucharu Gordona Benetta (1933, 1934) - przyp. red.

3 Obecnie 28 sierpnia - przyp. red.

4 Jadwiga Hrycko (z d. Kiljan) w komentarzu do powyszego tekstu pisaa (w serwisie "Nasza Klasa"):
Ten niewielki cmentarz jest w mojej pamici od najmodszych lat. Tam pochowani s koleanki i koledzy mojej Mamy, ktrzy zginli w czasie dziaa wojennych. Spoczywa tam te mj braciszek. Bardzo czsto jako mae dziecko razem rodzicami i siostrami zapalaam znicze na opuszczonych grobach wojennych. Cmentarz prbowano wielokrotnie zlikwidowa, zmusi do ekshumacji pochowanych i przeniesienia w inne miejsca. Wielu ludzi tak zrobio. W pewnym okresie wyglda na bardzo zaniedbany, nikt nie robi adnych remontw, poniewa cigle wisiaa nad nim groba likwidacji. Tylko dziki wytrwaoci tych opornych przetrwa, zosta powikszony i uporzdkowany.
Zbirka na budow kocioa trwaa caymi latami. Spoeczestwo w wikszoci byo ubogie, yo si skromnie, ale fundusze na skadk musiay si znale. Mieszkaam przy ul. Sabay najbliej kocioa. Pamitam krzy, za nim cegy i w wielkich doach wapno. Okoliczne dzieci urzdziy sobie wietne miejsce do zabawy. Pamitam modego kocielnego, ktry nas przegania, teraz wiem, e robi to dla naszego bezpieczestwa. Spotkaam po latach starszego przygarbionego pana i jakie byo moje zdziwienie, gdy si dowiedziaam e to wanie on. Przy kociele znajdowaa si biblioteka, w niej stare, mocno zniszczone ksiki, wida, e przez wiele rk przeszy. Wspominam te cudown katechetk Zofi Garbowsk, ktra mieszkaa w domu parafialnym.

Design pmn

Warning: Unknown: Your script possibly relies on a session side-effect which existed until PHP 4.2.3. Please be advised that the session extension does not consider global variables as a source of data, unless register_globals is enabled. You can disable this functionality and this warning by setting session.bug_compat_42 or session.bug_compat_warn to off, respectively in Unknown on line 0